Οι άγιοι Θεόδωροι έφιπποι

Οι δύο άγιοι Θεόδωροι παριστάνονται έφιπποι προς τα δεξιά. Ο Στρατηλάτης σε πρώτο επίπεδο, επάνω σε λευκό άτι που καλπάζει, με πλούσια κοσμημένη πα­νοπλία και μανδύα που ανεμίζει, γυρίζει την κεφαλή προς το θεατή επιδεικνύοντας το σταυρό και τη λόγ­χη. Ο Τήρων ακολουθεί επάνω σε κόκκινο άτι, γυρί­ζοντας και αυτός προς το θεατή. Από ψηλά κατεβαίνει ολόσωμος άγγελος σε μικρότερη κλίμακα και στέ­φει με δύο χωριστά άνθινα στεφάνια τους δύο αγίους. Στο έδαφος βρίσκεται ο δράκων πληγωμένος.

Το θέμα των έφιππων αγίων Θεοδώρων συναντούμε σε όμοιας εποχής ενυπόγραφη εικόνα του ζακυνθινού ζωγράφου Αλέξανδρου Γρυπάρη με χρο­νολογία 1704, στο Βυζαντινό Μουσείο (Ο κόσμος του Βυζαντινού Μουσείου 2004, σ. 196, εικ. 166), σε διαφορετική ωστόσο εικονογραφία.
Ο Νικόλαος Καλλέργης, ζωγράφος της Ζακύνθου (1698-1747), γνωστός από σειρά έργων του που βρί­σκονται στη Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά και σε ιδιωτι­κές συλλογές στην Αθήνα (‘Έλληνες ζωγράφοι 1997, σ. 53-56), ήταν γόνος οικογένειας Κρητικών από το Ρέθυμνο, που εγκαταστάθηκαν στη Ζάκυνθο μετά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους (1645). Η τέχνη του χαρακτηρίζεται από την υιοθεσία προτύπων είτε παλαιότερων κρατικών εικόνων είτε άλλων δυτι­κής προέλευσης με έντονη διακοσμητική διάθεση (Χατζηδάκη 1997, σ. 346-369, αριθ. 46-48. Μυλωνά 1998, σ. 37-38, αριθ. 2Ζ, 23, 59, 122-128, 131, 145). Η εικόνα μας, που η χρονολογία της (1700) την κατα­τάσσει μεταξύ των πρώτων γνωστών έργων του ζωγρά­φου, χαρακτηρίζεται από την αγάπη για τη διακοσμη­τική λεπτομέρεια που συμβαδίζει με τη χάρη των αντι­θετικών κινήσεων των κεφαλών των αλόγων και την κομψότητα στις στάσεις των δύο αγίων. Σε αυτά προ­στίθεται η ακρίβεια των διακοσμήσεων στην ιππο­σκευή και στην εξάρτυση των στρατιωτικών αγίων, κα­θώς και η έμφαση στη λεπτομέρεια του τοπίου του βά­θους, όπου προβάλλουν δύο πόλεις επάνω σε λευκοπράσινο λόφο με βλάστηση.

Σε άρθρο τον Νικόλαου Καλογερόπουλου στα περιοδικό Αθρωπότης του 1922 (σ. 48) αναφέρεται ότι στην εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων του Κατσαΐτη στο Ληξούρι υπήρχε ωραία εικόνα των αγίων Θεοδώρων εφίππων, έργο τον Νικολάου Καλλέργη.

Ν. Χατζηδάκη