Μολυβδόβουλλο Των Εκδίκων Της Αγίας Σοφίας

Εμπροσθότυπος: Μέσα σε σχοινοειδές πλαίσιο, το οποίο απέχει αρκετά από το υπερυψωμένο χείλος της περιφερείας, όρθιες και σχεδόν μετωπικές οι φωτοστεφανωμένες μορφές της Παναγίας (αριστερά για τον θεατή) και του Ιουστινιανού (δεξιά), πού κρατούν ανάμεσά τους ομοίωμα της Αγίας Σοφίας. Η Παναγία φορεί χιτώνα και μαφόριο με τρία άστρα και ο Ιουστινιανός λώρο και διάδημα με πρεπενδούλια. Στον κάμπο οι επιγραφές: Περιμετρικά, +ΥΠΕΡΑΓΙΑΘΕΟΤ..ΚΕ ΒΟΗΘΕΙ (Υπεραγία Θεοτ[ό]κε βοήθει). Στο κέντρο, επάνω από τον τρούλλο του ομοιώματος, Η Α και, κάτω από το ομοίωμα, στοιχηδόν, Γ/Ι/Α/C/Ο/Φ/Ι/Α (Η Αγία Σοφία).

Οπισθότυπος: Μέσα σε σχοινοειδές πλαίσιο, το οποίο επίσης απέχει αρκετά από την περιφέρεια, η συνέχεια της επιγραφής του εμπροσθοτύπου σε έξι σειρές: TOICΘE/OCERECTA/TOIC ΠΡΕC/RYTEROIC / ΚΑΙ ΕΚΚΛΗ/CΕΚΔΙΚ(OIC). (Τοις θεοσεβαστάτοις πρεσβυτέροις και εκκλησεκδίκοις). Στο άνω και το κάτω μέρος της επιγραφής απλό διακοσμητικό μοτίβο.

Η σφραγίδα αυτή δεν ανήκει στο σώμα όλων των κληρικών της Αγίας Σοφίας, αλλά σε ένα ιδιαίτερο δικαστικό σώμα που είχε συσταθεί μέσα στους κόλπους του. Απετελείτο αποκλειστικώς από ιερείς με επικεφαλής τον Πρωτέκδικο (ο οποίος μπορούσε να ήταν και διάκονος) και η αποστολή του ήταν να υπερασπίζεται τις ατομικές ελευθερίες των αδυνάτων κατά των αυθαιρεσιών της διοικήσεως και των ισχυρών. Η δικαιοδοσία του δικαστηρίου αυτού ήταν περιορισμένη μέσα στα πλαίσια του εκκλησιαστικού δικαίου.

Η εικονογραφία του εμπροσθοτύπου είναι μια συνεπτυγμένη παραλλαγή του γνωστού ψηφιδωτού που βρίσκεται επάνω από τη νοτιοδυτική είσοδο της Αγίας Σοφίας, με τη Θεοτόκο ένθρονη να κρατεί τον Χριστό στο κέντρο και εκατέρωθέν της τον Ιουστινιανό και τον Μέγα Κωνσταντίνο που της προσφέρουν ομοιώματα της Αγίας Σοφίας και της Κωνσταντινουπόλεως, αντίστοιχα. Τα γράμματα της επιγραφής είναι καλοσχηματισμένα και ευκρινή. Παρόμοια μολυβδόβουλλα των Εκδίκων της Αγίας Σοφίας σώζονται σε αρκετές συλλογές και μουσεία.

Κ. Σκαμπαβίας