Η Κοίμηση της Θεοτόκου με σκηνές και αγίους στο πλαίσιο

Η εικόνα, με κεντρικό θέμα την Κοίμηση της Παναγίας, φέρει πλατύ, ελαφρά έξεργο πλαίσιο, όπου απεικονίζονται τέσσερις μορφές ασκητών σε κάθε πλευρά και τέσσερις σκηνές από την παιδική ηλικία της Παναγίας στα γωνιακά διάχωρα. Στις κατακόρυφες πλευρές τοποθετούνται ολόσωμοι, γυρισμένοι προς την κεντρική παράσταση, οι άγιοι Κοσμάς ο Μαϊουμάς στα αριστερά και Ιωάννης ο Δαμασκηνός, με το χαρακτηριστικό ανατολίτικο σαρίκι, στα δεξιά, κρατώντας μεγάλα ειλητάρια πού ξετυλίγονται κατακόρυφα, ενώ γράφουν σε αυτά μακροσκελείς επιγραφές. Χαρακτηριστική για την ελεύθερη και γραφική απόδοση είναι η ανάρτηση του ξετυλιγμένου ειληταρίου τον Ιωάννη του Δαμασκηνού με κόκκινο σπάγγο από σιγμοειδές άγκιστρο.

Στις οριζόντιες πλευρές απεικονίζονται έως τη μέση, επάνω ο μοναχός Ιωσήφ και κάτω ο μοναχός Θεοφάνης (ο Γραπτός), οι δύο γνωστοί υμνογράφοι που συνδέονται με τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό, κρατώντας ανοιχτά, σε οριζόντια διάταξη ειλητάρια με επιγραφές (για τους υμνογράφους Βλ. Underwoοd 1966, τ. 1, σ. 218-219. Babic 1988, σ. 206-213). Στα γωνιακά διάχωρα οι σκηνές ακολουθούν τη χρονική διαδοχή των επεισοδίων από τη γέννηση και την παιδική ηλικία της Παναγίας. Ξεκινούν επάνω αριστερά με τον Ασπασμό τον Ιωακείμ και της Άννας, ακολουθεί η Γέννηση της Παναγίας στα δεξιά και ο κύκλος συνεχίζεται κάτω με την Ευλόγηση των ιερέων αριστερά και τα Εισόδια δεξιά.

Η προσθήκη των δύο όρθιων υμνωδών που κρατούν ανοιχτά ειλητάρια με μακροσκελείς επιγραφές στα πλάγια της σκηνής της Κοίμησης της Παναγίας ανήκει σε εικονογραφική συνήθεια πού απαντά πρώτα στο Backovo και στη συνέχεια σε σειρά μνημείων του 13ου και του 14ου αιώνα, όπως στην Bojana (1259), στους Αγίους Αποστόλους της Θεσσαλονίκης, στον Χριστό στη Βέροια, στο Polosko και αλλού, (Grabar 1928, σ. 79-80, πίν. IV, XXXVIIIb. Babic 1978, σ. 175. Grabar 1979, σ. 13).

Η Κοίμηση της Παναγίας στο μεγάλο κεντρικό διάχωρο ακολουθεί καθιερωμένο στην Κωνσταντινούπολη εικονογραφικό πρότυπο, όπως στη μονή της Χώρας (Underwood 1966, πίν. 32ο), με ισόρροπη διάταξη όλων των στοιχείων της σύνθεσης γύρω από τον κατακόρυφο άξονα που ορίζεται από τη ραδινή μορφή του Χριστού, πού στέκει όρθιος, μετωπικός, κρατώντας σε αντικίνηση την ψυχή της Παναγίας ως σπαργανωμένο βρέφος στην αγκαλιά του, και από τον οριζόντιο που ορίζεται από τη μεγάλη κλίνη σκεπασμένη με κόκκινη ποδέα όπου κείται η Παναγία νεκρή.

Περισσότερα